Theo báo cáo của CPA Australia năm 2025, có đến 44% doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam xác định AI là công nghệ đầu tư chính trong năm 2024, tăng gấp đôi so với năm trước. Kết quả khảo sát tại Hội thảo Khoa học quốc gia về Kế toán và Kiểm toán năm 2025 cho thấy 78,2% doanh nghiệp đánh giá công nghệ số có tác động đáng kể đến ngành.
Những con số này phản ánh một thực tế rõ ràng: AI và tự động hóa không còn là câu chuyện của tương lai với ngành kế toán Việt Nam mà đang diễn ra ngay trong thực tế vận hành của nhiều doanh nghiệp hiện nay. Câu hỏi không còn là liệu điều này có xảy ra không, mà là nó đang xảy ra ở đâu, tác động như thế nào và người làm kế toán cần chuẩn bị gì.
AI và tự động hóa quy trình (RPA) trong kế toán là gì?
Trước khi bàn về tác động, cần hiểu đúng về hai khái niệm thường được nhắc đến cùng nhau nhưng có bản chất khác nhau.
RPA, viết tắt của Robotic Process Automation, là công nghệ sử dụng phần mềm mô phỏng thao tác của con người để thực hiện các tác vụ lặp đi lặp lại theo quy tắc cố định đã được định sẵn, ví dụ như sao chép dữ liệu từ hóa đơn vào hệ thống kế toán, đối chiếu số dư tài khoản ngân hàng hoặc gửi nhắc nhở thanh toán tự động. RPA không cần hiểu nội dung, chỉ cần làm theo quy tắc đúng như đã lập trình.
AI trong kế toán đi xa hơn, ứng dụng các công nghệ học máy và xử lý ngôn ngữ tự nhiên để không chỉ thực hiện tác vụ mà còn học từ dữ liệu, nhận diện các tình huống phức tạp và hỗ trợ ra quyết định. Trong thực tế triển khai, hai công nghệ này thường được kết hợp với nhau, trong đó RPA xử lý phần thao tác cơ học còn AI đảm nhận phần phân tích và nhận diện ngữ cảnh phức tạp hơn.
Những quy trình kế toán đang được tự động hóa trong thực tế
Không cần chờ đến tương lai, AI và RPA đã được đưa vào ứng dụng tại nhiều doanh nghiệp Việt Nam và quốc tế với những kết quả đo lường được rõ ràng.
Xử lý hóa đơn và chứng từ tự động
Công nghệ OCR kết hợp AI có khả năng đọc, nhận diện và trích xuất thông tin từ hóa đơn điện tử cùng các loại chứng từ để tự động nhập liệu vào hệ thống kế toán, thay thế hoàn toàn việc nhập tay từng dòng như trước. Kết quả ứng dụng thực tế tại một số tập đoàn lớn trong nước như May 10, Vinatex và Hòa Phát cho thấy công nghệ này giúp giảm từ 60 đến 70% thời gian hạch toán và gần như loại bỏ hoàn toàn các sai sót đến từ nhập liệu thủ công. Đây là minh chứng rõ ràng nhất cho thấy ứng dụng AI trong kế toán không còn chỉ là thí nghiệm mà đã tạo ra giá trị kinh tế thực tế.
Đối chiếu và kiểm tra dữ liệu tự động
RPA có thể thực hiện tự động và liên tục các tác vụ đối chiếu vốn chiếm nhiều thời gian của kế toán viên. Đối chiếu số dư ngân hàng với sổ sách kế toán, kiểm tra tính khớp giữa đơn đặt hàng, biên bản nhận hàng và hóa đơn thanh toán trong quy trình mua hàng ba chiều, phát hiện các giao dịch vượt ngưỡng bất thường và gắn cờ cảnh báo để kế toán viên xem xét. Tất cả những tác vụ này có thể được thực hiện tự động 24 giờ mỗi ngày mà không cần can thiệp thủ công, trừ khi có ngoại lệ cần phán đoán chuyên môn.
Phân tích dữ liệu và hỗ trợ dự báo tài chính
AI không chỉ xử lý dữ liệu quá khứ mà còn ngày càng được ứng dụng để hỗ trợ dự báo và phân tích hướng về phía trước. Dự báo dòng tiền dựa trên lịch sử giao dịch và các hợp đồng đang thực hiện, phân tích xu hướng chi phí và doanh thu để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường, và nhận diện các mẫu trong khối lượng dữ liệu lớn mà mắt người khó phát hiện khi nhìn vào từng dòng riêng lẻ là những ứng dụng đang được tích hợp vào các phần mềm kế toán hiện đại.
Tác động thực sự đến nghề kế toán: Thay thế hay chuyển đổi vai trò?
Câu hỏi này được đặt ra nhiều nhất khi nói về AI trong kế toán, và câu trả lời cần được nhìn nhận một cách cân bằng dựa trên thực tế chứ không phải lo ngại cảm tính.
AI và RPA đang thay thế các tác vụ có đặc điểm chung là lặp đi lặp lại, có quy tắc rõ ràng và không đòi hỏi phán đoán theo ngữ cảnh. Nhập liệu thủ công, đối chiếu cơ bản, lập báo cáo theo mẫu định sẵn và gửi nhắc nhở tự động thuộc nhóm này và đang dần được tự động hóa. Tuy nhiên, các vai trò đòi hỏi phán đoán chuyên môn, phân tích theo bối cảnh kinh doanh cụ thể, xử lý các tình huống ngoại lệ không có trong quy tắc và tư vấn cho ban lãnh đạo vẫn cần con người có chuyên môn thực sự đảm nhận. AI cần người có kiến thức kế toán để thiết lập quy tắc đúng, kiểm tra chất lượng đầu ra và xử lý khi hệ thống gặp tình huống không dự đoán trước được.
Xu hướng chung được ghi nhận tại các doanh nghiệp đã triển khai là vai trò kế toán viên đang dịch chuyển từ người thực hiện tác vụ sang người giám sát hệ thống tự động, kiểm tra chất lượng đầu ra và tập trung nhiều hơn vào phân tích và tư vấn tài chính. Đây là sự chuyển đổi vai trò, không phải thay thế hoàn toàn.
Thực trạng ứng dụng AI trong kế toán tại Việt Nam
Theo các số liệu nghiên cứu gần đây, mức độ ứng dụng AI trong kế toán tại Việt Nam đang tăng nhanh nhưng không đồng đều giữa các nhóm doanh nghiệp. Các tập đoàn lớn và doanh nghiệp FDI đang dẫn đầu trong việc triển khai, với một số đơn vị đã đạt được kết quả cụ thể về tiết kiệm thời gian và giảm sai sót như đã đề cập. Nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ đang trong giai đoạn tiếp cận ban đầu, với một phần đáng kể đã sử dụng các tính năng AI được tích hợp sẵn trong phần mềm kế toán như MISA AMIS mà không nhất thiết phải đầu tư hệ thống riêng.
Các thách thức thực tế ngăn cản nhiều doanh nghiệp nhỏ tiến nhanh hơn bao gồm chi phí triển khai ban đầu còn cao so với nguồn lực sẵn có, chất lượng dữ liệu đầu vào chưa đủ sạch và nhất quán để AI phát huy hiệu quả, và khoảng cách về năng lực nhân sự để vận hành và khai thác hệ thống sau triển khai. Những thách thức này đang dần được thu hẹp khi công nghệ trở nên dễ tiếp cận hơn và nhận thức trong ngành tăng lên.
Kế toán viên cần chuẩn bị gì để thích nghi?
Hiểu được xu hướng là bước đầu tiên. Chuẩn bị đúng hướng mới là điều tạo ra sự khác biệt thực sự trong sự nghiệp.
Trước tiên, hiểu cơ bản về cách AI và RPA hoạt động sẽ giúp kế toán viên làm việc cùng hệ thống một cách chủ động thay vì bị động khi doanh nghiệp triển khai công nghệ mới. Không cần trở thành chuyên gia kỹ thuật, nhưng hiểu được logic hoạt động giúp người dùng nhận ra khi hệ thống đang cho kết quả không đúng và biết phải làm gì. Tập trung phát triển các kỹ năng khó tự động hóa, đặc biệt là phân tích số liệu theo ngữ cảnh kinh doanh, phán đoán chuyên môn và tư vấn cho ban lãnh đạo. Đây là nhóm kỹ năng tạo ra giá trị trong môi trường AI hỗ trợ. Nâng cao kỹ năng kiểm tra và giám sát chất lượng đầu ra của hệ thống tự động, vì người cuối cùng chịu trách nhiệm về độ chính xác của số liệu kế toán vẫn là kế toán viên, dù dữ liệu được xử lý bằng phương tiện nào. Và điều không thể thiếu là tiếp tục củng cố nền tảng chuyên môn kế toán, vì AI cần người hiểu nghiệp vụ để thiết lập quy tắc đúng ngay từ đầu và phát hiện ra khi kết quả đầu ra có vấn đề.
Kết luận
AI và tự động hóa đang tái định hình ngành kế toán theo hướng giảm bớt gánh nặng tác vụ lặp lại và nâng cao vai trò phân tích, tư vấn của người làm nghề. Đây là bước chuyển đổi tạo ra cơ hội thực sự cho những ai chủ động chuẩn bị, và là rủi ro thực sự cho những ai dừng lại ở kỹ năng cũ mà không chịu thích nghi.
Nền tảng kiến thức chuyên môn bài bản vẫn là điều kiện tiên quyết để có thể làm việc hiệu quả trong môi trường AI hỗ trợ, vì AI chỉ phát huy giá trị khi có người đủ năng lực thiết lập, kiểm tra và diễn giải kết quả của nó. Chương trình đào tạo Cử nhân Kế toán từ xa trực tuyến tại trường Đại học Intracom đào tạo kết hợp kiến thức chuyên môn và kỹ năng thực tiễn theo khung năng lực số, giúp người học xây dựng nền tảng đúng để thích nghi và phát triển trong môi trường kế toán đang chuyển đổi mạnh mẽ này. Với hình thức học online 100% linh hoạt và bằng Cử nhân được Bộ Giáo dục và Đào tạo công nhận sau khi tốt nghiệp, đây là lựa chọn phù hợp cho người đang đi làm muốn củng cố nền tảng và sẵn sàng cho giai đoạn tiếp theo của nghề kế toán.
Liên hệ tư vấn cử nhân từ xa trực tuyến đại học Intracom:
Địa chỉ:
- Hồ Chí Minh: Tầng 1-2, Tòa QCoop Building, Số 150 Nguyễn Xí, Phường Bình Thạnh, TP Hồ Chí Minh
- Hà Nội: Tầng 2-3, Tòa 17T4, Hapulico Complex, Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Phường Thanh Xuân, TP Hà Nội
Website: https://intracom-onschool.edu.vn/
Hotline: 0934543996
Leave a Reply