Lợi thế cạnh tranh của một doanh nghiệp không thể được hiểu bằng cách nhìn vào tổng thể công ty như một khối đơn nhất. Nó đến từ hàng chục hoạt động riêng biệt mà doanh nghiệp thực hiện trong quá trình thiết kế, sản xuất, marketing, phân phối và hỗ trợ sản phẩm hay dịch vụ của mình. Đây là quan điểm mà Michael Porter đã đề xuất khi ông giới thiệu khái niệm chuỗi giá trị trong cuốn sách Competitive Advantage xuất bản năm 1985. Mô hình chuỗi giá trị giúp doanh nghiệp nhìn thấy rõ ràng từng mắt xích trong hệ thống hoạt động của mình, xác định đâu là nơi đang tạo ra giá trị thực sự và đâu là nơi cần cải tiến để xây dựng lợi thế cạnh tranh bền vững.
Chuỗi giá trị là gì?
Chuỗi giá trị theo Porter mô tả toàn bộ các hoạt động mà một doanh nghiệp thực hiện để tạo ra sản phẩm hoặc dịch vụ và đưa nó đến tay khách hàng. Điểm quan trọng là khi sản phẩm đi qua tất cả các hoạt động trong chuỗi, giá trị của nó được gia tăng thêm sau mỗi hoạt động, và giá trị tổng cộng tạo ra cuối cùng lớn hơn tổng chi phí của tất cả các hoạt động đó. Phần chênh lệch đó chính là lợi nhuận.
Ví dụ trực quan là một viên kim cương thô có giá trị thấp hơn rất nhiều so với viên kim cương đã được gọt giũa, mài sáng và đóng gói trong hộp sang trọng. Mỗi công đoạn xử lý và phân phối đều thêm vào một lượng giá trị, dù chi phí của từng công đoạn không nhất thiết phải lớn. Hiểu đúng chuỗi giá trị của mình giống như cầm trong tay bản đồ nội bộ của doanh nghiệp, giúp tìm ra những chức năng đang hoạt động kém hiệu quả, nhận ra những điểm mạnh cần phát huy và xác định nơi nào trong chuỗi đang tạo ra lợi thế cạnh tranh thực sự.
Hai nhóm hoạt động trong chuỗi giá trị của Porter
Porter chia toàn bộ các hoạt động trong chuỗi giá trị thành hai nhóm lớn có quan hệ bổ sung cho nhau. Hiểu rõ từng nhóm và từng hoạt động trong đó là điều kiện để phân tích chuỗi giá trị một cách có hệ thống và rút ra được những thông tin chiến lược có giá trị thực sự.
Nhóm hoạt động chính
Đây là nhóm các hoạt động trực tiếp tham gia vào quá trình tạo ra sản phẩm hoặc dịch vụ và đưa đến tay khách hàng. Nhóm này gồm năm loại hoạt động xếp theo trình tự từ đầu vào đến đầu ra.
Logistics đầu vào bao gồm toàn bộ các hoạt động nhận hàng từ nhà cung cấp, kiểm tra và lưu kho nguyên vật liệu, quản lý kho và điều phối đầu vào cho quy trình sản xuất. Quan hệ với nhà cung cấp là yếu tố then chốt để hoạt động này tạo ra giá trị. Vận hành sản xuất là các hoạt động chuyển đổi nguyên vật liệu đầu vào thành sản phẩm hoàn chỉnh, bao gồm gia công, lắp ráp, kiểm tra chất lượng và đóng gói. Đây thường là nơi nhiều doanh nghiệp sản xuất tìm kiếm lợi thế chi phí hoặc lợi thế chất lượng.
Logistics đầu ra là các hoạt động phân phối và vận chuyển sản phẩm hoàn chỉnh đến tay khách hàng, bao gồm quản lý kho thành phẩm, lên lịch giao hàng và quản lý đơn hàng. Marketing và bán hàng bao gồm tất cả các hoạt động giúp khách hàng biết đến và mua sản phẩm, từ quảng cáo, định giá, lựa chọn kênh phân phối đến quản lý đội ngũ bán hàng. Dịch vụ hậu mãi là các hoạt động sau khi bán như lắp đặt, bảo hành, sửa chữa, đào tạo sử dụng và hỗ trợ khách hàng. Đây là hoạt động đặc biệt quan trọng trong các ngành mà mối quan hệ khách hàng lâu dài tạo ra doanh thu lặp lại.
Nhóm hoạt động hỗ trợ
Nhóm hoạt động hỗ trợ không trực tiếp tạo ra sản phẩm nhưng đóng vai trò không thể thiếu trong việc giúp nhóm hoạt động chính vận hành hiệu quả. Nhóm này gồm bốn loại hoạt động bao gồm cơ sở hạ tầng doanh nghiệp như quản trị, tài chính kế toán, pháp lý và quản lý chiến lược; quản trị nguồn nhân lực bao gồm tuyển dụng, đào tạo, đánh giá và phát triển đội ngũ; phát triển công nghệ và nghiên cứu phát triển nhằm cải tiến quy trình và sản phẩm; và cuối cùng là mua sắm tức là các hoạt động tìm kiếm và ký kết với nhà cung cấp cho tất cả đầu vào của doanh nghiệp.
Ví dụ thực tế về chuỗi giá trị
Phân tích chuỗi giá trị trở nên rõ ràng hơn khi được minh họa bằng ví dụ của các doanh nghiệp cụ thể. Hai trường hợp sau đây cho thấy cách các doanh nghiệp khác nhau xây dựng lợi thế cạnh tranh ở những điểm khác nhau trong chuỗi giá trị của mình.
Apple và chuỗi giá trị tập trung vào thiết kế và hệ sinh thái
Apple không tự sản xuất phần lớn linh kiện hay lắp ráp sản phẩm, điều đó được thuê ngoài cho Foxconn và các nhà cung cấp khác. Nhưng Apple tập trung vào những hoạt động trong chuỗi giá trị mà họ làm tốt hơn bất kỳ đối thủ nào: thiết kế sản phẩm và trải nghiệm người dùng, phát triển hệ điều hành và hệ sinh thái phần mềm, marketing và xây dựng thương hiệu, và quản lý chuỗi cung ứng toàn cầu cực kỳ hiệu quả. Mỗi sản phẩm Apple đi qua toàn bộ chuỗi giá trị nhưng giá trị lớn nhất được tạo ra ở các hoạt động thiết kế và marketing chứ không phải ở khâu lắp ráp vật lý. Đây là lý do tại sao Apple có thể định giá cao hơn đáng kể so với đối thủ dù linh kiện đầu vào tương tự nhau.
Vinamilk và chuỗi giá trị tích hợp theo chiều dọc
Vinamilk xây dựng lợi thế cạnh tranh theo chiều ngược lại: kiểm soát nhiều mắt xích nhất có thể trong chuỗi giá trị. Từ hệ thống trang trại bò sữa riêng đảm bảo chất lượng và ổn định nguồn nguyên liệu đầu vào, đến nhà máy chế biến hiện đại, hệ thống phân phối phủ rộng và thương hiệu mạnh tại thị trường nội địa lẫn xuất khẩu. Bằng cách kiểm soát logistics đầu vào thông qua trang trại riêng, Vinamilk giảm phụ thuộc vào biến động giá sữa tươi thế giới, đảm bảo chất lượng nguyên liệu và xây dựng được câu chuyện thương hiệu về nguồn gốc sản phẩm đáng tin cậy.
Cách phân tích chuỗi giá trị của doanh nghiệp trong thực tế
Phân tích chuỗi giá trị không phải là bài tập học thuật mà là quy trình thực tiễn giúp doanh nghiệp tìm ra cơ hội cải thiện và xây dựng lợi thế cạnh tranh. Bước đầu tiên là liệt kê và mô tả chi tiết tất cả các hoạt động trong chuỗi, không bỏ sót hoạt động nào dù có vẻ nhỏ. Bước tiếp theo là phân tích chi phí phát sinh tại mỗi hoạt động và xác định giá trị mà hoạt động đó tạo ra cho khách hàng, từ đó nhận ra những hoạt động có chi phí cao nhưng giá trị tạo ra thấp cần được cải tiến hoặc thuê ngoài. Bước quan trọng là so sánh với đối thủ cạnh tranh để xác định doanh nghiệp đang vượt trội ở hoạt động nào và thua kém ở đâu. Cuối cùng là xác định mối liên kết giữa các hoạt động trong chuỗi, vì đôi khi tối ưu một hoạt động riêng lẻ lại làm giảm hiệu quả của toàn chuỗi.
Kết luận
Chuỗi giá trị là một trong những công cụ phân tích chiến lược quan trọng nhất giúp doanh nghiệp nhìn thấy mình từ góc độ hoạt động thay vì chỉ nhìn vào kết quả tài chính. Hiểu rõ mỗi hoạt động đang tạo ra bao nhiêu giá trị và tiêu tốn bao nhiêu chi phí là điều kiện để xây dựng chiến lược cạnh tranh có căn cứ và bền vững thay vì dựa vào may mắn hay lợi thế tạm thời.
Chương trình đào tạo Cử nhân Quản trị kinh doanh từ xa trực tuyến tại Đại học Intracom đào tạo tư duy chiến lược kinh doanh qua các công cụ phân tích quan trọng như chuỗi giá trị, mô hình Porter và các framework quản trị hiện đại, kết hợp lý thuyết với ứng dụng thực tiễn theo khung năng lực số. Với hình thức học online 100% linh hoạt và bằng Cử nhân được Bộ Giáo dục và Đào tạo công nhận sau khi tốt nghiệp, đây là nền tảng vững chắc để bạn phát triển tư duy chiến lược và phân tích kinh doanh chuyên nghiệp.
Liên hệ tư vấn cử nhân từ xa trực tuyến đại học Intracom:
Địa chỉ:
- Hồ Chí Minh: Tầng 1-2, Tòa QCoop Building, Số 150 Nguyễn Xí, Phường Bình Thạnh, TP Hồ Chí Minh
- Hà Nội: Tầng 2-3, Tòa 17T4, Hapulico Complex, Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Phường Thanh Xuân, TP Hà Nội
Website: https://intracom-onschool.edu.vn/
Hotline: 0934543996
Leave a Reply