Trước khi Business Model Canvas, gọi tắt là BMC, xuất hiện, việc xây dựng kế hoạch kinh doanh thường đồng nghĩa với việc viết một bản tài liệu dài hàng chục trang, đầy đủ phân tích thị trường, dự báo tài chính và kế hoạch vận hành chi tiết. Quá trình đó tốn thời gian, cồng kềnh và thường chỉ được đọc một lần rồi cất vào ngăn kéo. BMC ra đời để thay thế điều đó bằng một công cụ hoàn toàn khác: một bảng trực quan trên một trang giấy duy nhất, tổng hợp toàn bộ mô hình kinh doanh của một doanh nghiệp qua chín yếu tố có liên kết với nhau. Được thiết kế bởi Alexander Osterwalder và Yves Pigneur vào năm 2008, BMC nhanh chóng trở thành công cụ được giảng dạy rộng rãi trong các trường kinh doanh và được sử dụng bởi hàng triệu doanh nghiệp trên toàn thế giới, từ startup nhỏ đến các tập đoàn đa quốc gia.
Business Model Canvas là gì và tại sao cần sử dụng?
BMC là một mẫu bảng trực quan gồm chín ô thể hiện các khía cạnh cốt lõi của mô hình kinh doanh, từ ai là khách hàng và giá trị nào được cung cấp cho họ, đến cách tạo ra và phân phối giá trị đó, cũng như cơ cấu chi phí và dòng doanh thu tương ứng.
Ưu điểm lớn nhất của BMC so với kế hoạch kinh doanh truyền thống nằm ở tốc độ và tính trực quan. Thay vì mất nhiều tuần để viết một bản kế hoạch dài, một nhóm có thể hoàn thành BMC trong vài giờ làm việc nhóm, sử dụng giấy nhớ để điền vào từng ô và dễ dàng điều chỉnh khi có ý tưởng mới. Toàn bộ thông tin về mô hình kinh doanh được nhìn thấy cùng lúc trên một trang, giúp mọi người trong nhóm có cùng hiểu biết về cách doanh nghiệp sẽ tạo ra và nắm bắt giá trị. BMC đặc biệt phù hợp trong giai đoạn sớm của khởi nghiệp khi cần nhanh chóng kiểm tra và điều chỉnh giả thuyết về mô hình kinh doanh, và cũng hữu ích với doanh nghiệp đã có tên tuổi muốn phân tích hoặc đổi mới mô hình kinh doanh hiện tại.
Chín yếu tố cấu thành Business Model Canvas
Chín yếu tố trong BMC được sắp xếp theo một logic có chủ ý, trong đó phía bên phải của bảng tập trung vào khách hàng và thị trường, phía bên trái tập trung vào hoạt động và cơ sở hạ tầng nội bộ, và phần dưới cùng phản ánh cơ cấu tài chính. Hiểu rõ logic này giúp điền vào BMC một cách có hệ thống thay vì điền ngẫu nhiên.
Phân khúc khách hàng
Yếu tố đầu tiên và có thể nói là quan trọng nhất là xác định rõ doanh nghiệp đang phục vụ ai. Phân khúc khách hàng không đơn giản chỉ là liệt kê đối tượng khách hàng mà là xác định rõ nhóm người hoặc tổ chức cụ thể có những nhu cầu, hành vi hoặc đặc điểm chung mà doanh nghiệp hướng đến phục vụ. Một doanh nghiệp có thể phục vụ một hoặc nhiều phân khúc khách hàng, và quan trọng là phải nhận diện đúng phân khúc nào là ưu tiên, vì không có nguồn lực nào để phục vụ tất cả mọi người tốt như nhau.
Giá trị cung cấp
Đây là trái tim của toàn bộ mô hình kinh doanh: doanh nghiệp mang lại điều gì có giá trị cho khách hàng của mình? Giá trị cung cấp là tập hợp các sản phẩm và dịch vụ tạo ra giá trị cho một phân khúc khách hàng cụ thể, có thể là giải quyết một vấn đề mà họ đang gặp phải hoặc đáp ứng một nhu cầu của họ. Giá trị này có thể mang tính định lượng như giá rẻ hơn, nhanh hơn, hoặc mang tính định tính như thiết kế đẹp hơn, trải nghiệm tốt hơn hay uy tín thương hiệu cao hơn. Ô giá trị cung cấp và ô phân khúc khách hàng luôn phải được nhìn song song với nhau, vì giá trị chỉ có ý nghĩa trong mối tương quan với nhu cầu của khách hàng cụ thể.
Kênh phân phối
Kênh phân phối mô tả cách doanh nghiệp tiếp cận và giao giá trị đến khách hàng mục tiêu. Kênh phân phối bao gồm cả kênh tiếp thị để khách hàng biết đến sản phẩm lẫn kênh bán hàng và giao nhận để khách hàng thực sự nhận được sản phẩm. Doanh nghiệp có thể sử dụng kênh trực tiếp như cửa hàng của mình, website hoặc đội bán hàng trực tiếp, hay kênh gián tiếp thông qua đại lý, nhà phân phối và các sàn thương mại điện tử.
Quan hệ với khách hàng
Ô này mô tả loại hình quan hệ mà doanh nghiệp xây dựng và duy trì với từng phân khúc khách hàng, từ quan hệ cá nhân hóa cao như hỗ trợ tận tay đến quan hệ tự phục vụ hoàn toàn tự động. Lựa chọn loại hình quan hệ ảnh hưởng lớn đến chi phí phục vụ khách hàng và trải nghiệm tổng thể mà khách hàng nhận được. Một mô hình kinh doanh thường có nhiều kiểu quan hệ khách hàng khác nhau cho các phân khúc khác nhau.
Dòng doanh thu
Dòng doanh thu thể hiện cách doanh nghiệp tạo ra tiền từ từng phân khúc khách hàng, phản ánh mức độ sẵn sàng chi trả của khách hàng cho giá trị mà doanh nghiệp cung cấp. Các loại dòng doanh thu phổ biến bao gồm bán sản phẩm một lần, thu phí sử dụng theo mức độ dùng, thu phí đăng ký định kỳ, thu phí cấp phép sử dụng tài sản trí tuệ hay thu hoa hồng từ giao dịch. Mỗi doanh nghiệp có thể có nhiều dòng doanh thu từ các nguồn khác nhau, và BMC giúp nhìn thấy rõ ràng cơ cấu doanh thu tổng thể.
Nguồn lực cốt lõi
Ô này xác định những tài sản và nguồn lực quan trọng nhất mà doanh nghiệp cần có để mô hình kinh doanh vận hành. Nguồn lực có thể là vật chất như nhà máy và thiết bị, trí tuệ như thương hiệu và bằng sáng chế, nhân lực như đội ngũ chuyên gia cốt lõi, hay tài chính như nguồn vốn và hạn mức tín dụng. Việc xác định đúng nguồn lực cốt lõi giúp doanh nghiệp biết cần đầu tư và bảo vệ điều gì, và điều gì có thể thuê ngoài thay vì tự xây dựng.
Hoạt động cốt lõi
Hoạt động cốt lõi là những việc quan trọng nhất mà doanh nghiệp phải thực hiện để tạo ra và cung cấp giá trị cho khách hàng, duy trì quan hệ khách hàng và tạo ra doanh thu. Tùy theo loại hình kinh doanh, hoạt động cốt lõi có thể là sản xuất, giải quyết vấn đề hay quản lý nền tảng và mạng lưới. Xác định đúng hoạt động cốt lõi giúp doanh nghiệp tập trung nguồn lực vào những gì thực sự tạo ra giá trị và tránh phân tán vào những việc không cốt lõi.
Đối tác cốt lõi
Đối tác cốt lõi là mạng lưới nhà cung cấp và đối tác mà doanh nghiệp hợp tác để mô hình kinh doanh hoạt động hiệu quả. Không phải doanh nghiệp nào cũng cần tự mình thực hiện tất cả các hoạt động hay sở hữu tất cả nguồn lực, và đối tác chiến lược giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí, giảm rủi ro và tiếp cận những năng lực mà mình không có hoặc không nên tự xây dựng. Các loại đối tác phổ biến bao gồm nhà cung cấp nguyên vật liệu, đối tác công nghệ, đối tác phân phối và các liên minh chiến lược phi cạnh tranh.
Cơ cấu chi phí
Ô cuối cùng mô tả tất cả các chi phí phát sinh để vận hành mô hình kinh doanh, bao gồm chi phí cố định không thay đổi theo quy mô hoạt động và chi phí biến đổi thay đổi theo sản lượng hoặc doanh thu. Hiểu rõ cơ cấu chi phí giúp doanh nghiệp nhận biết đâu là chi phí lớn nhất cần kiểm soát chặt và có thể tìm cơ hội tối ưu hóa ở đâu mà không ảnh hưởng đến chất lượng giá trị cung cấp cho khách hàng.
Cách sử dụng BMC hiệu quả trong thực tế
BMC mang lại giá trị tối đa khi được sử dụng như công cụ làm việc nhóm và tư duy, không phải là tài liệu hoàn chỉnh cần viết một lần rồi thôi. Cách tiếp cận tốt nhất là in BMC trên khổ giấy lớn, dùng giấy nhớ màu để điền vào từng ô, bắt đầu từ phân khúc khách hàng và giá trị cung cấp vì đây là hai ô trung tâm quyết định tính logic của toàn bộ mô hình. Sau đó điền dần các ô còn lại theo logic từ khách hàng ra ngoài và từ hoạt động vào trong, liên tục đặt câu hỏi về sự nhất quán giữa các ô. Với startup, BMC nên được xem là giả thuyết cần kiểm chứng bằng thực tế, không phải là kế hoạch cố định cần bảo vệ.
Kết luận
Business Model Canvas là công cụ tư duy chiến lược đơn giản nhưng mạnh mẽ, giúp bất kỳ ai, từ người mới bắt đầu khởi nghiệp đến nhà quản lý dày dạn kinh nghiệm, có thể nhanh chóng phác thảo, phân tích và truyền đạt mô hình kinh doanh một cách rõ ràng và trực quan. Hiểu và thành thạo BMC là nền tảng quan trọng trong kho công cụ tư duy của bất kỳ ai học và làm việc trong lĩnh vực quản trị kinh doanh.
Chương trình đào tạo Cử nhân Quản trị kinh doanh từ xa trực tuyến tại Đại học Intracom đào tạo tư duy chiến lược kinh doanh và các công cụ phân tích thực tiễn như Business Model Canvas như một phần trong khung chương trình kết hợp lý thuyết và ứng dụng thực tiễn. Với hình thức học online 100% linh hoạt và bằng Cử nhân được Bộ Giáo dục và Đào tạo công nhận sau khi tốt nghiệp, đây là bước đầu tư đúng đắn cho hành trình phát triển tư duy quản trị kinh doanh của bạn.
Liên hệ tư vấn cử nhân từ xa trực tuyến đại học Intracom:
Địa chỉ:
- Hồ Chí Minh: Tầng 1-2, Tòa QCoop Building, Số 150 Nguyễn Xí, Phường Bình Thạnh, TP Hồ Chí Minh
- Hà Nội: Tầng 2-3, Tòa 17T4, Hapulico Complex, Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Phường Thanh Xuân, TP Hà Nội
Website: https://intracom-onschool.edu.vn/
Hotline: 0934543996
Leave a Reply