Kế toán sản xuất là nền tảng để doanh nghiệp sản xuất biết được mỗi đơn vị sản phẩm thực sự tiêu tốn bao nhiêu chi phí để tạo ra. Thông tin về giá thành không chỉ phục vụ báo cáo kế toán mà còn là cơ sở trực tiếp để ban lãnh đạo định giá bán, đánh giá hiệu quả từng dây chuyền sản xuất và đưa ra quyết định có nên tiếp tục sản xuất một sản phẩm hay không. Chính vì vậy, tính giá thành chính xác là yêu cầu kế toán quan trọng nhất trong doanh nghiệp sản xuất, và bài viết này hướng dẫn toàn bộ quy trình từ tập hợp chi phí đến tính giá thành theo các phương pháp phổ biến nhất tại Việt Nam.
Cấu thành chi phí sản xuất và phân loại chi phí
Để tính giá thành đúng, trước tiên cần hiểu rõ các khoản chi phí cấu thành nên giá thành sản phẩm và cách phân loại chúng.
- Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp bao gồm toàn bộ nguyên liệu, vật liệu chính và phụ được sử dụng trực tiếp vào quá trình sản xuất sản phẩm, có thể xác định và tính toán trực tiếp cho từng loại sản phẩm. Đây thường là khoản chi phí lớn nhất trong cơ cấu giá thành của hầu hết doanh nghiệp sản xuất. Được hạch toán vào tài khoản 621 Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp.
- Chi phí nhân công trực tiếp bao gồm tiền lương, tiền công, phụ cấp, trợ cấp và các khoản trích theo lương như bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp của công nhân trực tiếp sản xuất. Đây là chi phí có thể xác định trực tiếp cho từng sản phẩm thông qua bảng chấm công và phân bổ theo giờ lao động thực tế. Được hạch toán vào tài khoản 622 Chi phí nhân công trực tiếp.
- Chi phí sản xuất chung là tập hợp các chi phí gián tiếp phát sinh tại phân xưởng sản xuất mà không thể hoặc không kinh tế khi tính trực tiếp cho từng sản phẩm. Nhóm này bao gồm lương nhân viên quản lý phân xưởng, chi phí khấu hao tài sản cố định của phân xưởng, chi phí điện nước, vật liệu phụ, chi phí bảo dưỡng máy móc và các chi phí khác phát sinh tại phân xưởng. Được hạch toán vào tài khoản 627 Chi phí sản xuất chung.
Đối tượng tập hợp chi phí và đối tượng tính giá thành
Hai khái niệm này tưởng chừng giống nhau nhưng có sự khác biệt quan trọng ảnh hưởng đến phương pháp tính giá thành được lựa chọn.
Đối tượng tập hợp chi phí là phạm vi được xác định để thu thập và theo dõi toàn bộ chi phí sản xuất phát sinh. Tùy theo đặc điểm tổ chức sản xuất, đối tượng tập hợp chi phí có thể là từng phân xưởng, từng giai đoạn chế biến, từng đơn đặt hàng hay toàn bộ dây chuyền sản xuất.
Đối tượng tính giá thành là đơn vị sản phẩm hoặc dịch vụ cuối cùng mà doanh nghiệp cần xác định giá thành. Đây có thể là từng loại sản phẩm riêng biệt, từng lô hàng theo đơn đặt hàng hay từng công đoạn trong sản xuất liên tục.
Sự phù hợp hay không phù hợp giữa hai đối tượng này quyết định phương pháp tính giá thành nào sẽ được áp dụng và mức độ phức tạp của quá trình phân bổ chi phí.
Quy trình tập hợp chi phí sản xuất
Đây là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong tính giá thành, vì số liệu đầu vào không chính xác sẽ dẫn đến giá thành tính toán sai dù phương pháp có đúng đến đâu.
Trong kỳ kế toán, khi phát sinh chi phí sản xuất, kế toán ghi nhận vào các tài khoản 621, 622, 627 theo từng khoản mục và theo từng đối tượng tập hợp chi phí nếu có thể xác định trực tiếp. Cuối kỳ, tiến hành phân bổ chi phí sản xuất chung từ tài khoản 627 sang tài khoản 154 theo tiêu thức phân bổ đã chọn. Tiếp theo kết chuyển chi phí từ tài khoản 621 và 622 sang tài khoản 154. Lúc này, tài khoản 154 đã tập hợp đầy đủ ba yếu tố chi phí và phản ánh tổng chi phí sản xuất trong kỳ.
Phân bổ chi phí sản xuất chung
Chi phí sản xuất chung tại tài khoản 627 không thể tính trực tiếp cho từng sản phẩm nên cần được phân bổ theo tiêu thức hợp lý. Việc chọn tiêu thức phân bổ có tác động quan trọng đến giá thành của từng loại sản phẩm.
Các tiêu thức phân bổ phổ biến bao gồm giờ công lao động trực tiếp phù hợp với doanh nghiệp sản xuất thâm dụng lao động, chi phí nhân công trực tiếp phù hợp với doanh nghiệp có mức lương đồng đều giữa các sản phẩm, giờ máy hoạt động phù hợp với doanh nghiệp sản xuất thâm dụng máy móc, và chi phí nguyên vật liệu trực tiếp phù hợp với một số ngành đặc thù. Doanh nghiệp cần chọn tiêu thức phản ánh tốt nhất mối quan hệ nhân quả giữa chi phí chung và từng loại sản phẩm, sau đó áp dụng nhất quán qua các kỳ kế toán.
Các phương pháp tính giá thành sản phẩm
Phương pháp giản đơn
Phương pháp này áp dụng với doanh nghiệp sản xuất một loại sản phẩm hoặc ít loại sản phẩm riêng biệt, không có sản phẩm dở dang cuối kỳ hoặc sản phẩm dở dang ít và ổn định. Giá thành đơn vị bằng tổng chi phí sản xuất phát sinh trong kỳ chia cho số lượng sản phẩm hoàn thành. Đây là phương pháp đơn giản nhất về mặt tính toán.
Phương pháp hệ số
Phương pháp này dùng khi cùng một quy trình sản xuất tạo ra nhiều loại sản phẩm chính có đặc tính tương tự nhưng khác nhau về chất lượng hay kích cỡ. Chọn một sản phẩm làm chuẩn với hệ số bằng 1, các sản phẩm còn lại quy đổi theo hệ số tương quan. Tổng sản lượng quy đổi bằng sản lượng thực tế của từng loại nhân với hệ số tương ứng. Giá thành đơn vị của sản phẩm chuẩn bằng tổng chi phí chia cho tổng sản lượng quy đổi. Giá thành đơn vị từng loại bằng giá thành đơn vị sản phẩm chuẩn nhân với hệ số tương ứng.
Phương pháp tỷ lệ
Phương pháp tỷ lệ áp dụng khi sản xuất cùng loại sản phẩm nhưng khác nhau về quy cách, kích thước, mà đã có giá thành kế hoạch hoặc định mức làm cơ sở. Tỷ lệ chi phí thực tế so với kế hoạch được tính toán và nhân với giá thành kế hoạch của từng loại để ra giá thành thực tế.
Phương pháp phân bước
Dùng cho sản xuất qua nhiều giai đoạn chế biến liên tiếp. Có hai biến thể là phân bước có tính giá thành nửa thành phẩm, trong đó giá thành được tính sau mỗi giai đoạn và chuyển tiếp sang giai đoạn sau như một yếu tố chi phí, và phân bước không tính giá thành nửa thành phẩm, trong đó chi phí của từng giai đoạn trong sản phẩm hoàn chỉnh cuối cùng được tính riêng và cộng lại.
Đánh giá sản phẩm dở dang cuối kỳ
Sản phẩm dở dang là phần chi phí sản xuất đã bỏ ra nhưng chưa tạo ra sản phẩm hoàn chỉnh. Đánh giá sản phẩm dở dang cuối kỳ là bước bắt buộc để tính giá thành chính xác vì nếu bỏ qua sẽ dẫn đến tính toàn bộ chi phí kỳ này vào giá thành sản phẩm hoàn thành, trong khi thực tế một phần chi phí đó là của sản phẩm chưa xong.
Phương pháp đánh giá theo chi phí nguyên vật liệu trực tiếp là phổ biến nhất, phù hợp với ngành có chi phí vật liệu chiếm tỷ trọng lớn và vật liệu được đưa vào đầu quy trình sản xuất. Phương pháp đánh giá theo sản lượng ước tính tương đương chính xác hơn, trong đó sản phẩm dở dang được quy đổi về sản lượng hoàn thành tương đương dựa trên mức độ hoàn thành, sau đó phân bổ chi phí theo tỷ lệ sản lượng tương đương.
Kết luận
Kế toán sản xuất và tính giá thành chính xác là yêu cầu cốt lõi của doanh nghiệp sản xuất, ảnh hưởng trực tiếp đến tính chính xác của báo cáo tài chính và chất lượng thông tin phục vụ quyết định kinh doanh. Kế toán viên trong lĩnh vực sản xuất cần hiểu sâu về quy trình sản xuất của doanh nghiệp mình để chọn đúng phương pháp tập hợp chi phí, đối tượng tính giá thành và tiêu thức phân bổ chi phí chung phù hợp nhất với thực tế.
Chương trình đào tạo Cử nhân Kế toán từ xa trực tuyến tại trường Đại học Intracom trang bị kiến thức kế toán chuyên sâu về kế toán kết hợp kỹ năng ứng dụng thực tiễn theo khung năng lực số. Với hình thức học online 100% linh hoạt không gián đoạn công việc và bằng Cử nhân được Bộ Giáo dục và Đào tạo công nhận sau khi tốt nghiệp, đây là nền tảng chuyên môn vững chắc để bạn đảm nhận vai trò kế toán trong bất kỳ môi trường doanh nghiệp sản xuất nào với sự tự tin và chính xác.
Liên hệ tư vấn cử nhân từ xa trực tuyến đại học Intracom:
Địa chỉ:
- Hồ Chí Minh: Tầng 1-2, Tòa QCoop Building, Số 150 Nguyễn Xí, Phường Bình Thạnh, TP Hồ Chí Minh
- Hà Nội: Tầng 2-3, Tòa 17T4, Hapulico Complex, Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Phường Thanh Xuân, TP Hà Nội
Website: https://intracom-onschool.edu.vn/
Hotline: 0934543996
Leave a Reply